Costa Rica: Economische ontwikkelingen
From Handelswijzer Midden-Amerika van de Koninklijke Nederlandse Ambassade te Costa Rica
Zie voor actuele economische ontwikkelingen de Nieuwsflits.
De Costaricaanse economie bevindt zich sinds de jaren negentig in een overgangsfase. De traditionele pijlers van de economie, de productie en export van koffie en bananen, zijn onder invloed van dalende prijzen op de wereldmarkt niet sterk genoeg meer om de economie te dragen. Daarom ziet Costa Rica zich genoodzaakt om over te schakelen naar andere producten en diensten. Overheidsgeleide industrialisatie tijdens de jaren '50 en '60 en groei van de exportgeoriënteerde economie in de jaren '90 hebben Costa Rica veranderd in een land waarin landbouw niet langer de belangrijkste economische pijler is. De dienstensector en industrie zijn de dominante sectoren. Costa Rica is de laatste jaren dankzij een actief beleid in staat gebleken veel buitenlandse directe investeringen aan te trekken. Een aantal multinationale ondernemingen in de informatietechnologie en de farmaceutische industrie heeft productielocaties ingericht. Daarnaast is er een belangrijke industrie voor kwaliteitstextiel ontwikkeld. De toerismesector maakt de laatste jaren een snelle groei. Het land ontving in 2007 bijna 2 miljoen toeristen, hetgeen enorm is vergeleken met de 4,4 miljoen inwoners. De constructiesector profiteert van de hotelbouw maar ook van de groei van de binnenlandse consumptie. De sector groeide het afgelopen jaar met maar liefst 20%.
Nu dat DR-Cafta is goedgekeurd door het volk is de verwachting dat de economische groei zal doorzetten. Eerst moet het verdrag echter nog worden geratificeerd. De deadline hiervoor is 1 maart 2008 maar vanwege de hoge werkdruk en tegenwerking van de oppositie is het uiterst onzeker of dit ook zal worden gehaald. Men houdt echter rekening met de mogelijkheid tot heronderhandeling van dit ultimatum.
DR-Cafta is een complex en veelomvattend verdrag waarvan de voor- en nadelen zeker niet vastliggen. Belangrijkste reden voor het verdrag is het belang van de VS als exportbestemming. Belangrijke handelspreferenties (nu nog binnen het kader van de CBI) met een anders onzekere toekomst krijgen met dit verdrag een permanente status. Daarnaast zou men zonder het verdrag een relatieve concurrentieachterstand kennen ten opzichte van de landen waar DR-Cafta wel al in werking is getreden. Tegenstanders vrezen voor een asocialer Costa Rica: de groeiende welvaart als gevolg van het verdrag zal slechts een klein deel van de bevolking ten goede komen en dit zal de toch al groeiende kloof tussen rijk en arm alleen maar vergroten. Daarnaast zullen het de zwakke industrieën zijn, waar traditioneel veel armen werken, die de zwaarste klappen krijgen. Desondanks blijkt uit officiele cijfers dat de armoede het afgelopen jaar af is genomen.
Het meest ingrijpende punt van dit vrijhandelsverdrag is voor Costa Rica de (geleidelijke) openstelling van de staatsmonopolies op de telecommunicatie- en verzekeringsmarkt. Vooralsnog maakt dit alleen deel uit van DR-Cafta maar deze markten zullen ook in de associatieonderhandelingen met de EU aan de orde komen. Maar ook zonder een dergelijk verdrag lijkt het waarschijnlijk dat andere landen op den duur tot deze markten kunnen toetreden.
De reeds door de vorige regering geplande belastinghervormingen, het zogenaamde Plan Fiscal, is weer in het archief beland en wordt waarschijnlijk pas weer opgepikt na ratificatie van Cafta. Desondanks lukte het de regering in de eerste helft van 2007 voor het eerst sinds 19 jaar weer een (bescheiden) fiscaal overschot te boeken en is de buitenlandse schuld op een historisch laagtepunt. De inkomsten stegen, mede als gevolg van een beter inningsregiem met 30% ten opzichte van het jaar daarvoor terwijl de uitgaven slecht met 25% stegen. De rentebetalingen over de overheidsschuld (voornamelijk publiek) zijn gelijk aan 24% van de totale overheidsinkomsten en blijven een enorme last voor de regering. De regering heeft voor de komende tijd wel weer investeringen in de infrastructuur aangekondigd; projecten die overigens met hulp van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) en vanuit China zullen worden gefinancierd. De verwachting is dat in 2008 de overheid weer een fiscaal tekort zal kennen.
De afgelopen decennia heeft Costa Rica een redelijke macro-economische stabiliteit kunnen verwerven in vergelijking tot andere landen in de regio. De economie groeide tevens harder (een gemiddelde groei van 4,9% tussen 2000-2005) dan in de andere landen van de regio. Over het 2007 kende Costa Rica een groei van 5,4%. De inflatie was met 13,8% in 2005 bijzonder hoog: na Venezuela kende Costa Rica de hoogste inflatie van Latijns Amerika dat jaar. De devaluatie van de Colón is inmiddels tot een stop gekomen (van 399 Colón per Dollar in 2003 tot 520 in 2007) en de inflatie is gezakt tot 9,7%. De verwachting is dat de inflatie, ondanks de stijgende olie- en grondstofprijzen, zal dalen naar een gemiddelde van 7,3% in 2008 en 2009 (EIU).
Wat opvalt is dat families aanzienlijk meer consumeren. Met een toename van 6% is deze het hoogst in tien jaar. Redenen hiervoor zijn lagere werkloosheid, hogere inkomsten, lage rente, (relatief) lage inflatie, vertrouwen in de economie en makkelijke toegang tot kredieten. Er werd in 2007 30% meer aan leningen bestemd voor consumptie afgesloten dan het jaar daarvoor. Dit leidde vooral tot een verhoogde import.
Costa Rica scoort goed op een aantal internationale indicatoren zoals gunstig investeringsklimaat, lijst van meest geglobaliseerde landen, concurrentiepositie en aantrekken van buitenlands kapitaal. Het starten van bedrijf is echter lastiger geworden dan eerst als gevolg van bureaucratie. Daarbij moet worden opgemerkt dat Panama op de deze indicatoren het vaak beter deed dan Costa Rica.
De problemen die de Amerikaanse economie momenteel kent (enorm tekort handelsbalans, crisis hypotheekmarkt) zullen zeker van invloed zijn op de economische situatie in Costa Rica daar Amerika veruit hun grootste importeur is. De verwachting is dan ook dat de economische groei de komende tijd minder sterk zal zijn dan anders als gevolg van een dalende export. Costa Rica is echter druk bezig nieuwe handelspartners te vinden om deze afhankelijkheid te verminderen. Eind oktober 2007 zijn de associatieonderhandelingen begonnen tussen de EU en Midden Amerika en onlangs sneed Costa Rica alle banden door met Taiwan om met China in zee te kunnen gaan. Costa Rica is voor China een strategisch gelegen bondgenoot en zal als eerste land binnen de regio een Chinese ambassade krijgen.
